Cukromierz, areometr - pomiar cukru w moszczu i winie

W domowym winiarstwie do pomiaru przybliżonej zawartości cukru w moszczach oraz mocy wina wykorzystuje się cukromierz, zwanym areometrem. Cukromierze, gęstościomierze służą do oznaczania roztworu cukrowego, jednak po małych poprawkach można wyznaczyć zawartość cukru w moszczu lub winie.

Poprawka odczytu jest wymagana ponieważ moszcz zawiera pewien procent niecukrów, które mają wpływ na gęstość cieczy.Na początku musimy stwierdzić jaki posiadamy cukromierz, czy wynik podaje w stopniach Ballinga [Blg] czy Oechsla [Oe]. Drugim etapem jest sprawdzenie na ulotce, w jakiej temperaturze należy dokonywać pomiarów, najczęściej jest to 20*C. Jeżeli już to wiemy możemy przejść do sprawdzenia działania areometru.

Przed pomiarem zawartości cukrów w moszczach, należy sprawdzić czy nasz areometr działa poprawnie. W tym celu do kolby pomiarowej wlewamy czystą wodę i dokonujemy pomiaru. Poprawny wynik dla czystej wody to oczywiście 0Blg lub 1,000 Oe, przy czym w przypadku areometrów Oeschla na podziałce podawana jest tylko wartość po przecinku (np. 90 to tak naprawdę 1,090).

Skoro już wiemy, że nasz sprzęt działa poprawnie, dowiemy co tak naprawdę mierzymy. Stopnie Blg to procentowa zawartość cukru w roztworze wodnym, np. jeżeli roztwór wodny zawiera 90 gram cukru na litr wody [g/l] to areometr pokaże na 9*Blg. Natomiast areometry Oechsla pokazują różnice między ciężarem wody (waga 1000g/l) a ciężarem badanej cieczy. Jeżeli chcemy obliczyć zawartość cukru to należy doczytaną wartość podzielić przez cztery i pomnożyć razy 10, aby otrzymać wynik w g/l. Dla przykładu jeżeli odczytamy z areometru wartość 1,036 (36 Oe)to oznacza, że 10*36/4 = 90 g/l.

Ponieważ większość książek o tematyce winiarskiej podaje zawartość cukru w roztworach wykorzystując do tego stopnie Ballinga nauczymy się przeliczać stopnie Oe na Blg. Przekształcenie nie jest skomplikowane ponieważ stopnie Ballinga są w przybliżeniu cztery razy mniejsze niż Oechsla.

Przejście ze stopni Oechsla na Ballinga
B = 1000*(O - 1)/4

Przejście ze stopni Ballinga na Oechsla
O = (B*4/1000) +1

B = 1000*(1,080 -1)/4 = 80/4 = 20 [Blg]
O = (20*4/1000)+1 = 0,080+1 = 1,080 [Oe]

Gdzie: O – stopnie Oechsla, B – stopnie Ballinga. Dalsze rozważania będą wykonywane dla stopni Ballinga, głównie ze względu łatwości obliczeń.

Poprawka na niecukry

Wszystko byłoby pięknie i fajnie, jednak jak już wcześniej wspomniałem moszcz zawiera pewną ilość niecukrów które zafałszowują nam wynik. Dla tego należy dokonać poprawki odczytanych wyników. Zawartość niecukrów jest tym większą i niższy jest stopień rozcieńczenia moszczu. Poniżej znajduję się tabela z wartościami poprawek jakie należy odjąć w przypadku pomiaru moszczu.

Z tabeli tej wynika, że jeżeli do 10 litrów moszczu dodaliśmy 2 litry wody z cukrem to do otrzymanego wyniku należy odjąć 3,3 (2 wody /10 moszczu = 0,2 poprawka doczytana z tabelki wynosi 3,3). Zatem jeżeli odczytaliśmy wartość 20 Blg to w rzeczywistości mamy 20-3,3=16,7 Blg, co daje nam 167 g/l.

Poprawka temperaturowa

Kolejna poprawka dotyczy pomiaru cukru w przypadku gdy areometr jest przystosowany do pomiaru w temperaturze 20 stopni, jednak pomiar dokonujemy w innej. Poprawka jest konieczna, ponieważ gęstość wody silnie zależy od temperatury, na szczęście sama zależność jest liniowa. Poniżej podajemy wzory na poprawną wartość zarówno w przypadku pomiaru w stopniach Ballinga jak i Oechsla.

Ow = O + (Tp - Ta)*0,2
Bw = B + (Tp - Ta)*0,05

Gdzie: Tp – temperatura pomiaru, Ta – właściwa temperatura pomiaru dla areometru, O – odczytana wartość Oechsla, B - odczytana wartość Ballinga

Dla przykładu, jeżeli nasz areometr jest przystosowany do pomiaru w temperaturze 20*C a pomiaru dokonujemy w piwnicy, gdzie temperatura wynosi 5*C, niech wartość odczytana z areometru wynosi 3Blg i 1,012 (12 Oe).

Ow = 12 + (5-20)*0,2 = 12 – 3 = 9
Bp = 3 + (5-20)*0,05 = 3 – 0,75 = 2,25

Jak widać różnicy temperatur (Tp-Ta) mniejszej niż 10 stopni poprawka ta ma znikomą wartość i można ją pominąć.

Poprawka na alkohol

Ostatnią poprawką jaką należy uwzględnić przy pomiarze zawartości cukru za pomocą areometru jest poprawka na alkohol. Ponieważ cukier w nastawie zostaje przerobiony na alkohol, które gęstość jest różna od gęstości wody, należy do odczytanego wyniku dodać poprawkę. Wartość tej poprawki zależy od mocy młodego wina, i jest podana poniżej w tabeli

Z powyższej tabeli wynika, że jeżeli w winie o zakładanej mocy 14% doczytano Balling pozorny 1,5, żeby otrzymać właściwy wynik należy dodać poprawkę 4,5. Zatem właściwy Balling to 1,5 + 4,5 = 6,5 Blg.